Courage 2025

LED the sun shine

2011-11-28T12:49:00.001-08:00

Gisteravond, een historisch moment. Voor het eerst betaalde ik voor een volle tank diesel meer dan €100,-! Je zou haast denken dat energie schaars is. En dat is onzin. De zon levert dagelijks ongeveer 9000 keer zoveel energie als we met z’n allen gebruiken. Energie in overvloed dus. We zijn alleen nog te dom om die energie goed te kunnen benutten.
Alle energie op aarde is van origine altijd afkomstig van de zon. Of het nu uit aardgas, aardolie, steenkool, biomassa of mest komt, het is allemaal ooit begonnen met het vangen van zonlicht door de bladgroenkorrels van planten. Fotosynthese: de belangrijkste chemische reactie op aarde. Rechtstreekse benutting van zonlicht, is dé energiebron voor de toekomst. Schoon en onuitputtelijk. In het project BioSolar Cells trachten onderzoekers het rendement van fotosynthese te verhogen en wordt gewerkt aan het maken van ‘kunstmatige bladeren’. Interessante site: www.biosolarcells.nl. Voorlopig moeten we het voor die rechtstreeks zonne-oogst nog doen met PV-panelen. En dat heeft nu al perspectief. Elk melkveebedrijf met een op het zuiden georiënteerd staldak, kan in eigen stroom voorzien. Leg simpel een dakhelft dak vol met PV-panelen. Bij ons project Fotonenboer in Vierakker is dat het geval. Waarom doen we dat niet allemaal? De terugverdientijd is te lang. En dus hebben we SDE-subsidie nodig. En die SDE-regeling is een soort staatsloterij. In Duitsland heeft de overheid het beter geregeld. Dat weet je als je maar even over de landsgrens kijkt.
Een simpele stimuleringsmaatregel die de overheid morgen kan nemen is het uitbreiden van de salderingsregeling. Nu mogen kleinverbruikers (stroomafname 50.000 kWh; de meeste boeren) niet meer dan 5000 kWh voor de volle prijs terugleveren aan het net. Daarboven krijg je wel de stroomprijs maar niet de energiebelasting terugbetaald. Als die grens niet bij 5000, maar bij de kleinverbruikersgrens (50.000 kWh) zou liggen, neemt je terugverdientijd met ongeveer een derde af. Commerciële exploitatie komt dan heel dichtbij. En wanneer we de stroom kunnen opslaan, zoals we in Vierakker doen, ontstaan er nog weer nieuwe perspectieven.
Ondertussen werken we in Vierakker aan het verder reduceren van energieverbruik. Zo laten we een LED-lamp ontwikkelen die gezonder is voor de koeien, nauwelijks lichtvervuiling naar de omgeving geeft, een leven lang meegaat en 66% energie bespaart (= 6000 kWh /jr). We voeden de lampen met zonne-energie uit de batterij. LED the sun shine!

Carel de Vries
Programmamanager Courage
ww.courage2025.nl

Kaas zonder koe

2011-10-04T13:47:00.000-07:00

‘Kaas zonder koe’ Het was nota bene een bestuurslid van Courage die dit idee opschreef. Dat gebeurde in een van de creatieve sessies die we bij de start van Courage in 2004 organiseerden. We probeerden ‘out of the box’ te denken. Het ondenkbare bedenken. Dat helpt, zo leerden we, om tot echte innovatie te komen. En dus deden we daartoe, in die startperiode van Courage, verwoede pogingen. Op de website van Courage vindt u onder ‘publicaties’ het startdocument met de complete waslijst aan beelden en ideeën die we toen oogsten. Onze ex-voorzitter Siem Jan Schenk, memoreerde de ‘kaas zonder koe’ vorige week tijdens de in gebruik name van de eerste mobiele grasraffinaderij van Grassa! in Appelscha. Schenk filosofeerde dat grasraffinage, wel eens de eerste stap kon zijn op weg naar die koeloze melk. Ton Runneboom, gastspreker tijdens de bijeenkomst, brak daarvoor in elk geval een lans. Runnebooom is voorzitter van het Biorenewables Business Platform van het ministerie van EL&I. Met een carrière van 40 jaar in de internationale chemische industrie is hij een gekwalificeerde ‘out of the veehouderij-box denker’. Hij zette een pak sojadrank en een pak rijstdrank op het katheder die hij de dag ervoor bij Albert Heijn had gekocht. “Dit wordt verkocht als melkvervanger. Omgerekend per kg eiwit brengt de soja drank € 50,- op, de rijstdrank € 100,- en de melk slechts € 28,-. Als jullie geld willen verdienen moet je zo snel mogelijk de steven richten op de menselijke consumptiekant”, zo adviseerde hij de Grassa!-partners. “Ik hoop dat ik bij een toekomstige gelegenheid het glas kan heffen met een echte frisse Friesche eiwitdrank die waarschijnlijk beter smaakt, en een beter gevoel geeft dan de sojadrank die op dit moment de standaard zet en aangeeft dat er een markt bestaat voor eiwitdranken.”
Vooralsnog richt de Grassa!-groep de steven op de toepassing van het duurzame eiwitconcentraat in de diervoeding. De vezel gaat naar de papier- en kartonindustrie. Het eiwit is prima inzetbaar in de rantsoenen van zowel koeien, kippen als varkens en heeft een voedingswaarde die vergelijkbaar is met sojaschroot. De komende maanden gaan we met de mobiele installatie het land in om de techniek te demonstreren en nieuwe toepassingen te verkennen. Wat kunnen we met bietenblad en loof uit kassen? Maar misschien moeten we ook al eens contact leggen met een producent van eiwitdrankjes….

Carel de Vries
Programmanager Courage

Terug naar de toekomst

2011-08-08T10:34:00.000-07:00

Ooit waren er geen olieraffinaderijen. Toen zag de wereld er heel anders uit. En dat is nog niet eens zo heel lang geleden. Het ‘olietijdperk’ is pas 120 jaar oud. Vanaf toen sijpelde de ‘olie’ ons leven binnen en bracht ons welvaart. Het is echt ongekend hoeveel producten tegenwoordig door het kraken van aardolie kunnen worden gemaakt. De sporen van de petrochemische industrie vinden we terug in vrijwel al onze apparaten en gebruiksartikelen. Ons huis, onze bedrijven staan er vol mee. Ons dagelijks leven, onze bedrijfsvoering is werkelijk doordrenkt van ‘olie’. Olie is een prachtproduct, je begrijpt niet dat we het nog steeds massaal in de brand steken.
Maar het einde is in zicht. Google maar eens op Peak Oil. Wanneer dat einde aanbreekt is onderwerp van een lange en gecompliceerde discussie. Maar, een ding is zeker: het olietijdperk houd minder lang stand dan het stenentijdperk. En wat dan? Dan gaan we weer terug naar vóór de olietijd. Terug naar de BBE, de ‘Biobased Economy’. En vooral wij, mensen uit de agrofood wereld, zullen ons daar thuis voelen. Want biobased zijn we in belangrijke mate altijd geweest en gebleven.
Biobased is helemaal hip en niemand associeert dat met vroeger maar vooral met de (verre) toekomst. De overheid en grote energie- en chemieconcerns storten zich vol op deze nieuwe wereld die thans nog vooral een belofte is. Maar na de belofte zal het bewijs komen, want écht terug wil niemand. En omdat het nog verre toekomstmuziek is, trekt het de aandacht van Courage. Vandaar dat we participeren in het Dutch Biorefinery Cluster, een samenwerkingsverband van bedrijven en instellingen uit de agrofood- en papierindustrie die samen werken aan bioraffinage, de basistechniek voor de BBE. En wat nu zo aardig is, wat bijna niemand had verwacht: een van de eerste nieuwe generatie bioraffinagetechnieken is ontwikkeld voor het meest onnozele gewas: gras. Ruim 6 jaar geleden startten we met de eerste verkenning. 5 jaar geleden begonnen we samen met Gjalt de Haan, loonondernemer in Giekerk, de eerste experimenten. Twee jaar geleden bouwden we met een breed consortium van ondernemingen onder de naam GRASSA! de eerste proefraffinaderij in Oenkerk. En over anderhalve maand nemen we tijdens een feestelijke happening op een melkveebedrijf in Friesland de eerste mobiele grasraffinaderij in gebruik. GRASSA!, een eerste stap op de weg terug naar de toekomst.

Carel de Vries
manager Courage
www.courage2025.nl

Amazing Grazing

2011-06-13T22:34:00.000-07:00

Weidegang, je blijft je erover verbazen. De samenleving vindt het prachtig, dat blijkt keer op keer. Deze maand nog: het rapport over de megastallen van de commissie Alders. Opnieuw: de melkveehouderij wordt verhoudingsgewijs zeer positief gewaardeerd, vooral vanwege de zichtbaarheid van de sector (het vee) in het landschap en het daarmee geassocieerde goede dierwelzijn. Uit het rapport leid ik af dat met een knip in de megastallendiscussie tussen de diverse veehouderijsectoren, we in de melkveehouderij geen enkele discussie hadden. Mits….. we de koeien laten weiden. Opnieuw een helder signaal: voor onze license to produce is weidegang een must. Tegelijkertijd geeft onderzoek bij herhaling aan dat in vrijwel alle omstandigheden weidegang bedrijfseconomisch aantrekkelijker is dan opstallen. Alleen in uitzonderlijke situaties is dat niet het geval. Waarom doen we er in de sector dan zo moeilijk over? Waarom moeten we dan melkgeld gaan herverdelen om de opstaltrend te keren? Daar is veel over te zeggen, vandaar de lange en soms emotionele discussies. Ik ken en snap alle argumenten. Maar voor nu even mijn statement dat het vooral de combinatie is van sturen op de verkeerde kengetallen, achterhaalde stand van de techniek, achterhaalde stand van de kennis en wat ze in de sociologie ‘groupthink’ noemen. Wat dat laatste betreft: je bent eigenlijk een beetje een ‘loser’ of halve antroposoof als je de koeien nog door je goeie gras laat sjokken. Daar wil geen stoere boer mee geassocieerd worden.
Er is een systeemverandering voor nodig om dit tij te keren. Dat redden we op termijn niet met een plusje op het melkgeld. We hebben nieuwe kennis, nieuwe instrumenten en inspirerende systeemontwerpen nodig. De melkveehouderij heeft zich in ons land de afgelopen twintig jaar stormachtig ontwikkeld. Op slechts een front zijn we volledig stil blijven staan: beweidings- en graslandmanagement. Bert Philipsen is de enige binnen WUR die er nog wat verstandigs over kan zeggen. Een hoogleraar graslandkunde hebben we in Wageningen al decennia niet meer. Dat is toch vreemd: we ontwikkelen geen kennis over ons meest geteelde gewas en over een voor de sector cruciaal maatschappelijk issue. ICT en automatisering veroverden de melkveehouderij, maar zijn volledig aan het onderwerp gras en wei voorbij gegaan. Kortom, hier ligt een innovatieopgave. Werk voor (o.a.) Courage. Samen met collega’s van WUR-Livestock Research en een groep ‘Grote Grazers’, willen we zoeken naar nieuwe verbazingwekkende kennis en kunde over beweiding: ‘Amazing Grazing’.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Profit

2011-03-14T06:12:00.000-07:00

Hoe lang ploegt de boer nog voort in de Achterhoek? En in Twente? En in de Gelderse Vallei? En in Midden Brabant? De varkensboeren zijn al grotendeels vertrokken. Waar zijn ze gebleven? Onder andere net over de Duitse grens waar ze met een gloednieuwe stal, windmolen er voor, biogasinstallatie er achter, de toekomst weer zonnig tegemoet zien. Wanneer volgen de melkveehouders? Waarschijnlijk binnen nu en 10 jaar. Waarom? Ben Lichtenberg, voorzitter van LTO Gelderland hielp me laatst aan een heldere maar sombere voorspelling. Drie zwarte verwachtingen: minder opbrengsten, hogere kosten en geen of nog minder vergoeding voor maatschappelijke diensten. Minder opbrengsten door grofweg een verwachte halvering van de EU-inkomenstoeslagen. Die toeslagen vormen momenteel ca. de helft van het besteedbaar inkomen. (Nog) hogere kosten o.a. door een steeds slechter wordende verkaveling als gevolg van bedrijfsbeëindiging en schaalvergroting. En tot slot: de peanuts die de boer nu nog kan krijgen voor onderhoud van natuur en landschap gaan ook op de helling. Geen vrolijk perspectief voor de vitaliteit van onze fraaie coulissenlandschappen. Is dit tij nog te keren? Waarschijnlijk alleen, concludeerden Ben en ik, wanneer we op alle drie de zwarte ontwikkelingen simultaan een accuraat antwoord weten te geven. Bijvoorbeeld:
1. Meer inkomen door meer omzet met betere marges om zo de dalende GLB-toeslagen te compenseren. Bijvoorbeeld door meer waarde toe te voegen aan de zuivel en door nieuwe verdienmogelijkheden te ontwikkelen op het gebied van energie, recreatie, dienstverlening.
2. Kostprijsverlaging door bijv. werk te maken van kavelruil. Misschien hebben we wel weer instrumenten nodig met het gewicht van de oude landinrichting. Vrijwillige kavelruil lijkt in de kleinschalige landschappen ontoereikend. Kavelruil is ook cruciaal voor weidegang op grootschalige bedrijven.
3. Nieuwe waarderings- en verrekenmechanismen voor de onbetaalde diensten die de boer de samenleving verleent. Wellicht bieden de watervoorziening en het waterschap nieuwe mogelijkheden. Of: ontwikkelingsruimte in ruil voor onderhoud en aanleg van natuur en landschap.
Voor de coulissenlandschappen gaat de komende 10 jaar in de duurzaamheidsdiscussie het zwaartepunt verschuiven van People en Planet, naar ouderwetse Profit. Hoe houden we de bedrijven in de benen die het afwisselende coulissenlandschap moeten onderhouden en die de krimpregio’s nog enige vitaliteit geven? Dat wordt het zorgenkindje van de regionale en landelijke overheden. Belangrijk is dat we tegen die tijd, als sector zelf de scenario’s hebben uitgewerkt en de concepten klaar hebben liggen. Courage probeert met haar projecten daar, in alle bescheidenheid, bouwstenen voor aan te dragen.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Koolstofboer

2010-11-08T05:11:00.000-08:00

Na stikstof en vervolgens fosfaat, is koolstof de nieuwe uitdaging voor de melkveehouderij. Het broeikaseffect, is vooral een kwestie van koolstof. En laat de melkveehouderij nu één grote koolstoftransformator zijn! De koe is sinds mensenheugenis geliefd vanwege de unieke eigenschap dat ze voor mensen nauwelijks verteerbare koolstofverbindingen, weet op te waarderen tot hoogwaardig en voedzaam spul als melk en vlees. Upcyclen van koolstof is al sinds de schepping de USP (even googelen) van de koe. Voordat meneer Braungart (ook even googelen) erover begon, deed de koe het al. Maar bij het realiseren van dit fraaie trucje, lijkt het erop alsof moeder natuur een vergissing heeft begaan. Gras groeit doordat het CO2 opneemt en de koe verteert dat gras, doet er iets nuttigs mee, maar produceert daarbij CH4. Dat is jammer. Het broeikaseffect van die CH4 is namelijk 23 x zo heftig als die van CO2. Kortom, de koe draagt al sinds haar verschijning op onze aardbol bij aan het broeikaseffect, maar dat is pas onlangs een probleem gebleken. Maakt niet uit. Onze roeping is om, zoals ex-minister Verburg dat zo mooi kon zeggen, geen deel te zijn van het probleem maar van de oplossing. En die oplossing lijkt voor handen. Want, de grootste grondbezitter van ons land (de melkveehouderij), bezit tevens de grootste koolstofopslagplaats van ons land: de bodem. 82% van alle koolstof op aarde zit in de grond. Een hectare grasland kan vele tonnen zuiver koolstof bergen. Het zit daar in allerlei vormen van organisch materiaal. En boeren weten wat organische stof in de bodem betekent: beter vochtleverend vermogen, betere structuur, minder nutriëntenverlies en door dit alles: hogere producties van betere kwaliteit. Kortom: hier gloort iets moois. Vooral biologische boeren ruiken de kans. De Carbonfarmers of America en de Carbon Farmers of Australia proberen al een ‘soil carbon trading system’ in de benen te helpen op de vrijwillige markt voor CO2-rechten. Ze bieden hun ‘carbon sinks’ te koop aan voor $ 25,- per stuk voor elke ton CO2 die ze in de grond weten vast te leggen. Aantrekkelijk alternatief voor het planten van een boom om je zondige vlieggedrag af te kopen, lijkt me.
Dat het niet allemaal flauwekul is bewijzen onderzoeksresultaten uit Australië. Ook de FAO heeft onlangs een serieus rapport uitgebracht over de perspectieven om koolstof vast te leggen in grasland. En in Nederland? Vroeger hadden we in Wageningen nog een hoogleraar Graslandkunde…. .Kortom: een onderwerp voor Courage.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Fotonenboer nr. 1

2010-09-16T13:31:00.000-07:00

’t Spieker, ofwel de opslagplaats. Dat is de toepasselijke naam van het historische monument dat Jan en Erna met hun twee zoons in Vierakker bewonen. Lang geleden werd daar graan opgeslagen. Sinds eind juli is er een nieuwe opslagplaats op ‘t Spieker, niet voor graan, maar voor elektronen: de Vanadium Redox Flow batterij (VRB). Jan en Erna oogsten sinds kort niet alleen gras, mais en melk, maar ook zonlicht. Of beter: de lichtdeeltjes (fotonen), die de zon naar de aarde uitstraalt. Op twee staldaken zijn 238 zonnepanelen (360 m2) jaarrond bezig met die fotonenoogst. Geen lawaai, geen stank, geen afval; schoner kan niet. De panelen zetten de fotonen om in elektronen die gezamenlijk goed zijn voor zo’n 42000 kWh aan stroom per jaar. Dat is ongeveer genoeg om het hele bedrijf jaarrond van elektriciteit te voorzien. Het probleem met die fotonen-oogst is evenwel dat die sterk varieert per dag en per seizoen. Het is net gras, dat groeit ook niet elke dag in de juiste hoeveelheden. Daarom kuilen we het in. Hebben de koeien ’s winters ook nog wat te vreten. Iets vergelijkbaars geldt voor de zonne-stroom. Willen we die laten renderen, dan moeten we haar kunnen opslaan. Pas dan kun je de stroom optimaal benutten in het eigen bedrijf. En pas dan kun je het overschot via het net verkopen wanneer er vraag naar is. Want dat is een reden waarom duurzame elektriciteit van wind en zon relatief zo weinig opbrengt: het aanbod is onvoorspelbaar. Wil je met stroom geld verdienen dan moet je het aanbod kunnen afstemmen op de onbalans in het net.
Met de VRB kan dat. Daarmee maken we van de aansluiting op het elektriciteitsnet een interessant handelskanaal. Unieke software gaat ons helpen dat handelskanaal zo intelligent mogelijk te benutten. Het ‘Smart Grid’ begint in Vierakker.
Eind juli arriveerde op ’t Spieker de allereerste VRB in ons land. Het door Courage en InnovatieNetwerk ontwikkelde project ‘Fotonenboer’ kan beginnen. De officiële start markeren we op 22 september, tegelijk met de start van het nieuwe Melkvee Academische Jaar. Op 23 september gevolgd door een open dag bij Jan en Erna, de eerste Fotonenboeren van ons land. Wat ons betreft volgt, na gebleken succes, nr. 2 spoedig. Een netwerk van VRB’s, wat voor vergezichten levert dat op? (Voor nu alvast een tip voor nieuwbouwers: richt uw dakhelling op het zuiden.)

Carel de Vries
projectmanager Courage

Ambassadrice

2010-08-19T04:33:00.000-07:00

De Volkskrant, onlangs: “De koe is onze nationale ambassadrice. Hoe groots het Nederlands Bureau voor Toerisme ook uitpakt met tulpen en molens, in grote delen van de wereld is het de koe die symbool staat voor Nederland”. De koe als wezenlijk onderdeel van onze nationale identiteit. De Nederlandse leeuw heeft concurrentie. Wat is Nederland zonder haar koeien? We knuffelen ze hartstochtelijk voor slechts € 47,50 p.p.(www.kadopagina.nl). De melkveehouderij mag er zich gelukkig mee prijzen. Zo’n visitekaartje zouden meer sectoren zich wensen. Maar: adeldom verplicht. Wanneer je de verzorger bent van de nationale mascotte, kun je daar niet zo maar wat mee aanrommelen in de ogen van de fans. Je kunt ze niet en masse opsluiten in grote industriële loodsen en behandelen als anonieme productiemiddelen. Wat vinden wij normaal? Test jezelf en tik op You Tube eens ‘Willet’s Dairy’ in. Aan welke beelden zijn wij gewend?
Imago is gebaseerd op de beelden en feiten van gisteren. Maar wat voor beelden creëren we voor overmorgen? Bij elke nieuwe ontwikkeling zou dit een criterium moeten zijn: wat doet het met het beeld van onze sector, van mijn bedrijf, van de koe? Twee voorbeelden van Courage-projecten waarbij dat speelt zijn Weerbaar Vee en Smart Dairy Farming. De doelen zijn nobel. Bij Weerbaar Vee gaat het erom de natuurlijke weerstand van de koe meetbaar te maken, zodat we die kunnen optimaliseren en koeien minder vaak ziek worden. Al snel kan het foute beeld ontstaan dat wij koeien willen ‘manipuleren’ om ze beter bestand te maken tegen de barre omstandigheden waarin we ze houden. Bij Smart Dairy Farming is onder andere de insteek dat we met nieuwe sensortechnologie diergezondheid en dierwelzijn op grootschalige bedrijven beter kunnen bewaken. Aandacht per koe is bij schaalvergroting immers een belangrijke bottle neck. Maar dit kan al snel het beeld op roepen van een ‘verdinging’ van het dier, van verdere industrialisering van de melkveehouderij. Goede bedoelingen alleen zijn niet genoeg. We moeten ze voorzien van de juiste beelden en woorden. Dat lukt alleen wanneer we door de ogen van de buitenstaander naar onszelf en onze bedrijven leren kijken. Wat zien we dan? Willet’s Dairy of de residentie van onze nationale ambassadrice? Good old Wijnand Pon, vraag maar aan je vader wie dat is, importeerde uit Canada zijn motto: ‘Be good and tell it’. Ik zou willen aanvullen: ‘Be good and show it’.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Innovatie Icoon

2010-06-22T07:23:00.000-07:00

Innovatie icoon
Innovatief is positief. Als een ondernemer, bedrijf of sector bekend staat als innovatief, kan zijn imago bijna niet meer stuk. Zeker niet wanneer dat imago leeft buiten de eigen kring of sector. Een innovator kan rekenen op meer goodwill. En dat gaat vroeg of laat op de een of andere manier renderen. Hoe innovatief is de melkveehouderij? Net zo innovatief als de glastuinbouw? Vriend en vijand dichten die sector dat imago toe. Met dank, vooral, aan de energieproducerende kas. Een fraaier voorbeeld van hoe je een negatief imago (energieverslinder) kunt omkeren is niet makkelijk te vinden. Wat één zo’n icoon al niet voor een sector kan betekenen. Maar wat zijn de innovatie iconen in de melkveehouderij? Welke nieuwe verrassende beelden zetten wij neer de komende jaren? Welke innovatieve ‘imagebuilders’ gaan de maatschappelijke positie van onze sector op een hoger plan tillen?
Eind mei komt de eerste Vanadium RedoxFlowBatterij naar ons land. Een uniek nieuw opslagsysteem voor duurzame elektriciteit. Dit kon weleens een doorbraak worden voor het perspectief van duurzame stroomproductie. We worden bestookt met vragen en ambities van MKB-ondernemers en investeerders die nieuwe business zien in dit concept. En waar komt dit apparaat te staan? Bij een melkveehouder in Vierakker! De eerste Fotonenboer. De melkveesector als kiemplaats van nieuwe technologie. Dit kon weleens een fraai innovatie-icoontje worden.
Nog een potentiële icoon: de vrije koe. De ligboxenstal heeft haar langste tijd gehad. We geven de koe haar vrijheid terug. De eerste vrijloopstallen zijn een feit. Innovatieve melkveehouders steken hun nek uit. Hef ze op het schild! Zij forceren een doorbraak. In 2011 moet de eerste dierentuin voor koeien een feit zijn (‘koeientuin’). Creëer een tegenbeeld van de megastal en laat de discussie kantelen.
Ook op de terreinen van sensortechnologie, biodiversiteit, robotisering, upcycling, bioraffinage en nieuwe ketenconcepten liggen mogelijkheden om grenzen te verleggen. Wat hebben we nodig? 1)Willie Wortels met briljante ideeën die support krijgen.2)Krachtenbundeling binnen het melkveecluster. In projecten als Weerbaar Vee en Smart Dairy farming zien we het gebeuren. 3) Innovatievrijplaatsen waar wonderlijke netwerken ontstaan en het onverwachte en onmogelijke een kans krijgt. Sign (glastuinbouw), Kiemkracht (akkerbouw) en Courage (melkveehouderij) zijn van die vrijplaatsen. Ze werken samen in Innovatienetwerk.
Is dat voorstelbaar in 2025? De melkveehouderij, niet een achterhaald maatschappelijk randverschijnsel. Maar een ‘Innovatie Icoon’ van de Nederlandse samenleving. Met een eigen plek op de World Expo.

Carel de Vries

Cow to cradle

2010-05-16T11:17:00.000-07:00

Cradle to cradle is sinds 2 jaar helemaal hip in ons land. De bedenkers, McDonough en Braungart hebben het bekende kringloop denken in een aanstekelijke nieuwe jas gestoken. Maar de melkveehouderij, de kringloopsector pur sang, verschijnt niet op het toneel. Jammer, hier ligt een uitgelezen kans.
Cradle to cradle is vooral een ontwerpfilosofie: houd bij het ontwerpen van een product al rekening met herbestemming na gebruik. Na gebruik moet een product opnieuw de grondstof vormen voor een volgend product. Dus: van ‘wieg tot wieg’ ipv van ‘van de wieg tot het graf’. Of, nog prikkelender: ‘afval is voedsel’.
Bijvoorkeur krijgen een product en haar componenten in een volgend leven zelfs een waardevollere bestemming. Niet alleen recyclen dus, maar liever ‘upcyclen’.
En, laat upcyclen nu de corebusiness zijn van de melkveehouder! Sinds het begin van de jaartelling doet hij niet anders. Mest wordt ge-upcycled tot gras of maïs. En gras en mais en andere voor de mens onverteerbare biomassa, zoals pulp, bostel, stoomschillen etc. worden ge-upcycled tot melk en vlees. Zonder koeien heeft gras geen waarde en zou de voedingsmiddelenindustrie met een immense berg organisch afval blijven zitten.
Wat we van McDonough en Braungart kunnen leren is dat niet alles even exact uitgewerkt hoeft te zijn, als het maar inspireert, goed wordt gepresenteerd en tot bewustzijn en actie leidt. De melkveehouderij heeft een goed verhaal. ‘Cow to Cradle’ als visitekaartje. De uitdaging is dat verhaal te etaleren, verder uit te bouwen en te verfijnen. Bijvoorbeeld door te zorgen dat koeien alleen vreten wat mensen niet kunnen of willen eten, door kringlopen verder te sluiten en energieneutraal te produceren. Binnen Courage speelt deze filosofie mee in diverse projecten. Een van die projecten is ‘Veehouderij zonder soja’. Vorige week discussieerden 15 deskundigen op uitnodiging van Courage bij ‘Boer Bert’ in Kamerik, over de haalbaarheid en wenselijkheid van een melkveehouderij zonder sojaschroot. Vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, de zuivelindustrie, diervoederindustrie en overheid concludeerden dat vermindering van het gebruik in combinatie met verduurzaming van de teelt de beste optie is. Ook waren allen het er over eens dat de melkveehouderij uitstekende kansen heeft verder te verduurzamen door kringlopen te sluiten. Nu bestaat 70% van het krachtvoer uit restproducten, dat moet naar 100%. En het laatste restje kunstmest moeten wijken voor concentraten uit drijfmest of digestaat.
Cow to cradle, als nieuw motto. Nu nog voor het voetlicht met dat verhaal.

Carel de Vries

Kwetsbaar

2010-03-25T13:33:00.001-07:00

Maakt groei je sterker of kwetsbaarder? Veel melkveehouders die in 2007 en 2008 fors investeerden rekenden op het eerste maar beleven nu veelal het laatste. ‘No guts no glory’, zult u zeggen. ‘Stilstand is achteruitgang’. Dat is waar, maar de nieuwe realiteit in de melkveehouderij maant wel tot nieuwe afwegingen. De weg leidt altijd vooruit, maar in welke richting? Voor veel melkveehouders is verdergaande groei na afbouw van de quotering de grote droom. De zuivelsector rekent met een melkplasgroei van 20%. Rekeninghoudend met meer melk per koe, betekent dat toch minimaal 10% meer koeien. Moeten we dat wel willen? Maakt dat uw bedrijf en maakt dat onze sector sterker of kwetsbaarder? Een paar punten ter overweging.
Meer melk betekent vooralsnog meer goedkope witte bulk. Hetzelfde inkomen bij meer omzet en minder marge. Is het slim om daarin te investeren als melkveehouders en industrie? Ligt daar de toekomst voor onze melkveehouderij? Kunnen we in ons land niet beter in ketenverband investeren in de ontwikkeling van toegevoegde waarde? Nieuwe zuivelconcepten, nieuwe markten, nieuwe technologie, betere kwaliteit, hoogwaardiger vee, nieuwe dienstverlening etc.? Met kennis en kwaliteit winnen we de strijd.
Bovendien: wanneer we niet groeien hebben we nu al het klimaatdoel 2020 voor de melkveesector gerealiseerd. Groei in melk betekent dus ook groei in problemen, niet alleen voor broeikasgassen, maar ook voor ammoniak, nitraat, ruimtelijke ordening etc. Het oplossen van die toegenomen problemen gaat vervolgens weer geld kosten waardoor de marges nog kleiner worden.
Daarnaast betekent zo’n 150.000 tot 200.000 koeien erbij toename van veterinaire risico’s. En misschien vormen die wel de grootste bedreiging voor de toekomst van onze sector. MKZ kan zo maar weer toeslaan. We zien wat Q-koorts in de geitensector aanricht. Is het niet slimmer te investeren in verbetering van de veterinaire status en vermindering van de risico’s dan in verdere groei?
Over veterinaire risico’s gesproken: is het het risico wel waard om kalveren uit Oost Europa in Nederland af te mesten om het eindproduct vervolgens in Zuid Europa te vermarkten? Hoe kwetsbaar maakt ons dat? Moeten we als melkveesector niet meer regie nemen over de sector die onze stierkalveren tot waarde brengt? Krijgen wij niet vroeg of laat de rekening gepresenteerd van de risico’s die daar worden genomen?
Meer waarde en minder kwetsbaarheid, daarop ligt de focus bij de nieuwe concepten die we samen met ondernemers proberen te ontwikkelen.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Koerelatie

2010-02-11T01:37:00.000-08:00

Maatschappelijk isolement is funest voor het toekomstperspectief van de melkveehouderij. Steeds minder Nederlanders, ook degenen die overheden, belangengroepen en de media bevolken, hebben historische wortels in de agro-sector. Kennis van en affiniteit met de landbouw zijn steeds minder vanzelfsprekend. Wanneer de sector niet beweegt, beweegt de samenleving zich vanzelf van de sector af. Maar de melkveesector staat niet stil. Integendeel, ze is volop in beweging. Maar wat is de bewegingsrichting? Naar de samenleving toe of er vanaf? Autonome economische en technologische trends drijven de sector richting schaalvergroting, automatisering en verdergaande rationalisering. Toenemende vervreemding ligt dan op de loer. Onbekend maakt onbemind en onbemind maakt al snel ongewenst. En dat vertaalt zich vroeg of laat in belemmerende regelgeving. Zo is ammoniak uit varkensmest volgens de wet schadelijker dan ammoniak uit rundveemest. En de nertsenhouderij wordt inmiddels bedreigd met een collectief verbod. Voor behoud van perspectief is juist nu de uitdaging om actief naar de samenleving toe te ontwikkelen. Dit is een rode draad in de agenda van Courage voor de komende jaren. Hoe doen we dat? Hoe zorgen we dat de melkveesector en de Nederlandse samenleving innig verbonden blijven? Maatschappelijke waardering stoelt op twee poten: 1) het als sector zelfstandig, pro-actief oplossen van de eigen maatschappelijke problemen en 2) het vergroten van de maatschappelijke relevantie. Het eerste punt gaat over het zoeken van innovatieve oplossingen voor technische vraagstukken zoals het klimaatprobleem, diergezondheid en dierwelzijn, sluiten van kringlopen en landschappelijke kwaliteit.
Het tweede punt, maatschappelijke relevantie, stoelt maar voor een klein en afnemend deel op de bijdrage aan economie, werkgelegenheid en voedselproductie. Voor de toekomst hebben we in stadstaat Nederland innovatieve ‘verbinders’ nodig om maatschappelijk relevant te zijn. De uitdaging is van die nieuwe verbinders ook nieuwe ‘verdieners’ te maken. Te denken valt aan gezondheidszorg, recreatie, natuur, onderwijs, entertainment, retail, energieproductie, horeca etc. Dit maakt van de toekomstige melkveehouderij een complexe multi-onderneming. We hebben nieuwe partners, nieuwe investeerders, andere sectoren, nieuwe bedrijfs- en businessconcepten nodig voor nieuw economisch en maatschappelijk perspectief. Kunnen we midden in de stad, samen met een groot aantal partners, een Koeientuin exploiteren? Binnenkort gaan we het verkennen. Bedrijfsontwikkeling als co-creatie-proces? Hoe doe je dat, waar leidt dat toe en vergroot dat je ontwikkelingsperspectief? Binnenkort starten we een experiment.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Gasbel

2009-11-21T14:06:00.000-08:00

Nederland heeft twee aardgasbellen: Slochteren en de koe. De eerste is eindig en heeft een ijzersterk imago: ze vormt de kurk waar onze economie op drijft. De tweede is hernieuwbaar, levert dezelfde kwaliteit gas, maar heeft een duidelijk imago probleem. Methaan: uit de ene bron waardevol, uit de andere waardeloos. Oorzaak: de melkkoe is voor 3% verantwoordelijk voor het broeikasprobleem. Methaan is daarbij de grote boosdoener, het is 23 keer schadelijker voor het klimaat dan CO2. Het komt voor 20% uit de mest en voor 80% uit de bek van de koe. Die koe is een unieke mobiele biogasinstallatie die in staat is uit laagwaardige, onverteerbare grondstoffen hoogwaardig humaan voedsel te produceren. ‘Upcyclen’ heet dat in Cradle-to-Cradle jargon. ‘Afval is voedsel’, de koe illustreert het elke dag. Maar de focus dreigt in de publieke discussie te verschuiven van het waardevolle eindproduct naar het onvermijdelijke en tegenwoordig ongewenste bijproduct.
Ongewenst? Methaan is het enige broeikasgas dat in beginsel een positieve economische waarde heeft. De grote voorwaarde is dat we het in een pijp moeten kunnen stoppen. Met de methaan uit mest lukt ons dat inmiddels redelijk. Het eerste biogas wordt al geïnjecteerd in het aardgasnet. Maar, zoals we hiervoor zagen, de koe is een geweldig efficiënte vergister: het merendeel van de methaan haalt ze er in haar pens al uit. De mest bevat slechts het laatste restje. Willen we echt een klapper maken, dan moeten we de methaan uit de stallucht zien te oogsten. Dat lijkt me een perspectiefvollere en voor de koe gezondere route dan te proberen via de voeding de methaanemissie te reduceren. Maar, methaan uit stallucht oogsten is niet eenvoudig. De stallen worden steeds opener; enorme hoeveelheden lucht waaien er aan alle kanten in en uit en laten zich moeilijk vangen. Zie hier: een kans en een dilemma. Ofwel: een innovatieopgave. En daar is Courage voor in het leven geroepen. Samen met Innovatienetwerk kauwen we al enige tijd op dit vraagstuk. Dit jaar hebben we TU-Delft aan het werk gezet om de technische opties te verkennen. We zijn benieuwd. Het begint al te gisten. De eerste ideeën borrelen op. Maar, wellicht borrelt het bij u ook. Heeft u een briljant idee om methaan uit stallucht te vissen? Laat het ons weten. Problemen omkeren tot een nieuwe verdienmogelijkheid is de inspirerende uitdaging. Op zoek naar een nieuwe niet eindige gasbel.

Carel de Vries
(projectmanager Courage)

Anders melken

2009-10-22T13:45:00.000-07:00

‘Degenen die alles doen zoals ze dat op school hebben geleerd, zijn degenen die nu niet meer aflossen’. Deze uitspraak tekende ik vorige week op uit de mond van een melkveehouder die nog wel aflost. Hij gaat wel erg kort door de bocht. Maar de kern: je moet als boer eigenwijs je eigen plan trekken en niet in de stroom meehobbelen, snijdt wel hout. De nieuwste sectorvisie van de Rabobank heet ‘Anders melken’. Scherpe individuele keuzes maken, je eigen weg gaan, is ook daar de rode draad. Volgens Rabo draait de toekomst om de balans tussen twee vragen: hoe maak ik mijn bedrijf winstgevender en hoe maak ik het duurzamer? Daarop zijn net zoveel antwoorden als er melkveebedrijven zijn. Voor individuele talenten die kansen zien en het lef, de kennis en het netwerk bezitten om ze te benutten, is er een zonnige toekomst in de melkveehouderij.
Lef, kennis en netwerk, dat zijn de trefwoorden voor de toekomst. Het zijn ook de woorden die als een rode draad door de afgelopen 5 jaar van Courage lopen. Wat er aan projecten tot stand is gekomen is vooral te danken aan enkelingen en kleine groepen van getalenteerde ondernemende lieden met lef, kennis van zaken en een breed netwerk. Innovatie is mensenwerk. Er zijn theorieën en er zijn hulpmiddelen en die zijn nuttig. Maar het zijn steeds één of enkele mensen die de doorslag geven, zij maken het verschil tussen een topper of flopper.
Op 6 november kunt u kennismaken met dit mensenwerk. Dan presenteren de uitvinders en uitvoerders, degenen die hun nek uitsteken en van geen opgeven weten, hun Courage-projecten. U kunt met ze aan tafel zitten en horen hoe ze het gedaan hebben en wat hun visie is. Grassa!, Fotonenboer, Cowfortable, Koeientuin, Energieneutrale Zuivelketen, ZuivelNatuur, ze zijn er allemaal. Ga met de projecttrekkers in discussie, vraag ze het hemd van het lijf en geef ze een paar goede tips. Wellicht kunt u aansluiten bij een van de projecten. Of win persoonlijk advies in bij innovatieprofessor Marko Hekkert die de hele dag met enkele collega’s aanwezig is.
Ook kunt u uw eigen innovatieidee of –vraag meenemen. De Melkveeacademie is aanwezig om u mee te nemen op uw innovatiepad en te leren van innovatieve collega’s.
Meld u aan op www.courage2025.nl, kom naar boerderij Mereveld nabij Utrecht, stap in dit innovatieve netwerk en laat u inspireren tot ‘anders melken’.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

3 x MVO

2009-09-22T01:24:00.000-07:00

Misschien heeft u dat ook. Als ik het woord MVO hoor krijg ik de neiging om te gaan gapen. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is toch een beetje suffe, brave kreet. We hebben een spannender term nodig. Want MVO is wél de toekomst. Niet alleen voor de saaie braverikken, maar juist voor degenen die willen ondernemen en vernieuwen en kansen willen pakken. MVO betekent dat je de blik op de buitenwereld richt en dat je vervolgens van buiten naar binnen leert kijken. En dat kan verrassende nieuwe inzichten opleveren. Veel bedrijven die vooroplopen in MVO, zijn ook zakelijk een succes. Ze lopen voor op vele fronten. MVO gaat dikwijls samen met verbetering van efficiëntie, imago en rendement. Ook voor de melkveehouderij biedt MVO kansen. Hierbij enkele suggesties op 3 niveaus.
1. Lokaal. Je vergroot je kansen op ontwikkelingsruimte, wanneer je niet alleen maar neemt, maar ook geeft. Wanneer je meer en groter wilt, wat heb je dan in ruil de omgeving te bieden? Wat wil die omgeving? Met een melkveehouder bereiden we een project voor om samen met zijn omgeving een ontwerpteam te vormen voor de vernieuwing en (forse) vergroting van zijn bedrijf. Bedrijfsontwikkeling door co-creatie. Daarbij richten we ons niet alleen op erf en gebouwen maar op het hele bedrijf. Hoe kan dit bedrijf door haar groei de omgeving verrijken? Met een opengestelde koeientuin? Laat de omgeving het maar vertellen! Risicovol? Zeker! Maar ook kansrijk!
2. Nationaal. De melkveehouderij heeft geweldige kansen om energie- en nutriëntenkringlopen vergaand te sluiten. Energieneutraal moet vlot kunnen. De sector kan dankzij, zon, wind en biogas, zelfs netto-leverancier worden van duurzame energie. Met diverse projecten leveren we een bijdrage. De eerste fotonenboer komt er aan! Ook zijn er kansen om de sector te profileren als grote recycelaar en upcycelaar van waardevolle en deels eindige grondstoffen als fosfaat, stikstof en kali. Van nutriëntenput tot nutriëntenbron. Voor eiwit en fosfaat verkennen we de mogelijkheden.
3. Mondiaal. Voedselzekerheid is sinds 2007 terug op het internationale politieke toneel. De vrees is dat voedseltekorten internationale spanning en zelfs oorlogen gaan veroorzaken. Wij beschikken over de grootste zuivelcoöperatie ter wereld, we hebben de beste kennisinstellingen, hightech toeleverende industrie, het beste fokmateriaal en de efficiëntste melkveehouders. Wat kan dit sterke ‘Dutch Dairy Cluster’, deze ‘International Dairy Port’ bijdragen aan mondiale voedselzekerheid, aan stabiliteit in de wereld?
3x MVO = 3x kansen.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Fosfaatbron

2009-08-26T04:16:00.000-07:00

Met fosfaat is het net als met fossiele energie: nog enkele decennia en dan is het op. Dat wil zeggen, er is dan nog net zoveel fosfaat in de wereld als voorheen, want we schieten het niet naar de maan, maar het is niet meer in geconcentreerde vorm beschikbaar. Alle fosfaatmijnen zijn leeg. We hebben het over de hele wereld gesleept als grondstof voor de chemische industrie en vooral als meststof voor de landbouw. Vervolgens is het langs een hele serie kortere en langere routes uiteindelijk diffuus verdwenen in het milieu. Op is op. En dat is niet zo mooi, want fosfaat is essentieel voor voedselproductie. Het wordt de kunst fosfaat zo efficiënt mogelijk in te zetten en vóórdat die vervolgens diffuus in het milieu verdwijnt, te onderscheppen. Fosfaat in mest, GFT, organische reststromen en afvalwater moeten we zien te concentreren en te recyclen (upcyclen, voor de liefhebbers) tot kunstmestvervangers en grondstof voor de industrie. De (melk)veehouderij kan in dit concentratie en terugwinningproces een hoofdrol spelen. Courage en Innovatienetwerk werken gezamenlijk aan dit thema. De sleutel zit in de verbinding van het mestvraagstuk met het energievraagstuk. Mestraffinage en duurzame energieproductie vormen een sterk koppel, zowel technisch als economisch. Maar deze koppeling is technisch eenvoudiger dan beleidsmatig, want mest zit bij LNV en energie bij EZ….
Het wensbeeld is als volgt. Door de diverse organische stromen bij elkaar te brengen en te vergisten winnen we energie. Door vervolgens uit het digestaat de nutriënten te isoleren, wordt de sector producent van fosfaat, kali en stikstof. Die kunnen de kunstmest op de veebedrijven vervangen. Maar, wanneer de stroom co-vergistingsproducten groot genoeg is, kan de veehouderij ook netto-leverancier worden van fosfaat-, kali- en stikstofconcentraten. Nederland zonder kunstmest, lijkt dan het wenkende perspectief. Waarbij de voedselproductie minimaal op peil blijft. De veehouderij van fosfaatput naar fosfaatbron. De geschetste mestraffinage levert verder een verhandelbaar organische stof concentraat op en schoon, loosbaar water. Zie daar: het einde van het mestprobleem. Mest is eindelijk het ‘bruine goud’ geworden dat de minister er altijd al in zag. Waardecreatie als remedie tegen verspilling.
De Nutriëntenterugwinning staat technisch nog in de kinderschoenen. Voor de doorontwikkeling zijn twee zaken essentieel: een krachtig en stabiel duurzaam energiebeleid en erkenning van de concentraten als kunstmest. Beide punten vergen politieke visie, lef en daadkracht. Maar het perspectief is aanlokkelijk: een schoner milieu, besparing op eindige grondstoffen, nieuwe verdienmogelijkheden voor boeren en energieneutralere agrosectoren.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

ZuivelNatuur

2009-06-01T11:07:00.000-07:00

Melk is een natuurproduct. Maar kan natuur ook een melkproduct zijn? Ofwel: kunnen we met melkproductie natuur maken? Bestaat er naast natuurzuivel ook zoiets als zuivelnatuur? Wij denken van wel. En wij zijn in dit geval de partners die samenwerken in het project zuivelNatuur: de melkveehouders Nico Verduin en Henk de Lange, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Rouveen kaasspecialiteiten, La Place restaurants en Courage. In dit project gaat het ons niet zozeer om de technische kant: hoe doe je dat koeien melken in een natuurterrein? Niet dat we dat al precies weten, maar dat aspect heeft al veel aandacht van onder andere ASG. Ons gaat het in dit project om de ketensamenwerking. We willen natuur via het zuivelproduct verbinden met de consument. De melkveehouder als verbindende schakel, middenin het maatschappelijke speelveld. Dienstverlenend naar twee kanten, enerzijds naar de natuurorganisaties en anderzijds naar de klanten van La Place.
Wat zijn de natuurdoelen van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten? Hoe kunnen we die met melkvee realiseren? We zien hier een kans voor de melkveehouder zich te ontpoppen als deskundig natuurbeheerder, als professionele partner van de natuurorganisaties. Voor die organisaties is ook interessant of we met melkvee natuur een nieuwe economische drager kunnen geven. Kan, dankzij melkproductie, natuurbeheer deels uit de markt worden gefinancierd?
Of dit gaat lukken hangt vooral af van het succes waarmee melkveehouder en zuivelverwerker de vraag van die andere partij, van La Place, weten te bedienen. Die wil een onderscheidend product van topkwaliteit met een uniek verhaal. Waardecreatie, dat is het grote doel. En die willen we bereiken door een nauwe en transparante ketensamenwerking vanaf het natuurterrein tot het bord van de consument. Transparante waardecreatie en een eerlijke verdeling daarvan over alle schakels in de keten, dat is op zich al een boeiend avontuur. Maar net zo boeiend is de relatie die we willen aanknopen met de consument. Die zien we in zuivelNatuur niet alleen als doelgroep, als degene die we moeten zien te verleiden. We zien de consument als partner. Hij/zij wordt uitgenodigd mee te denken en mee te bouwen. Zo willen we een zuivelcommunity creëren waarbij we de consument direct verbinden met natuurbeheer en melkveehouderij. My Eyes, specialist in het ontwikkelen van communities ondersteunt ons hierbij. In die community zijn niet alleen de talrijke leden van Natuurmonumenten en de vrienden van Staatsbosbeheer welkom, maar ook zuivelondernemingen, retailers en, uiteraard, melkveehouders. Wilt u mee bouwen? Van harte welkom op www.zuivelnatuur.nl.

Carel de Vries
(projectmanager Courage)

Groene RMO

2009-05-19T03:15:00.000-07:00

Een wonderlijke zaak. We beschikken over eigen aardgasbronnen; we hebben het meest fijnmazige aardgasnet ter wereld; een auto op aardgas stoot 95% minder fijnstof en NOx uit. Maar wij willen er niet aan. We blijven doordieselen. En dat terwijl bouwprojecten worden stilgelegd vanwege te hoge fijnstof concentraties. De techniek is geen argument. Wereldwijd rijden miljoenen auto’s op aardgas. De verklaring is ongetwijfeld dat we een landje zijn van handelaren. We exporteren liever ons gas naar de hoogste bieder en spekken de staatskas met torenhoge accijns op vervuilende brandstoffen dan dat we met minder accijns op aardgas genoegen nemen en ons milieu ontzien.
Het is dat je in ons land nog vrijwel nergens aardgas kunt tanken, anders zouden we het massaal doen. Dankzij de lage accijns is rijden op aardgas per km goedkoper dan rijden op diesel. Ook leuk: voor een paar duizend euro heb je een ‘homefiller’ in de carport hangen waarmee je ‘s nachts de aardgastank van je auto vult. En u weet wat u thuis voor een kuub gas betaalt….
In Duitsland, een land dat het aardgas notabene moet importeren (van ons), heeft rijden op aardgas de laatste jaren een enorme vlucht genomen. Daar zijn al meer dan 800 aardgastankstations in gebruik tegen een stuk of 15 in ons land.
Voor de zuivelsector is rijden op aardgas interessant omdat het de kans biedt om het transport te ‘vergroenen’. Het recente Courage-rapport ‘Agrotransport op groen gas’ schetst het perspectief. Binnenkort zal groen gas van vergistinginstallaties, onder voorwaarden worden toegelaten op het aardgasnet. Met behulp van groen certificaten kun je dan groen gas verhandelen, net zo als nu al groene stroom wordt verhandeld.
De zuivelketen (LTO en NZO) heeft zich vorig jaar ten doel gesteld om energieneutraal te worden. Wanneer we al het agrotransport in de keten (voer, melk, mest) en de tractoren op melkveebedrijven laten rijden op groen gas, is al 17,5% van die doelstelling gerealiseerd. Rijden op groen gas levert bovendien in vergelijking met rijden op diesel een reductie van de CO2-emissie met 70%.
Tot slot creëert de genoemde omschakeling een behoefte aan groengas die overeenkomt met de productie van ca. 99 biogasinstallaties. Zo dient agrotransport op groen gas meerdere doelen: het is goedkoper, aanmerkelijk schoner, een belangrijke stap in het energieneutraal maken van de keten en het vergroot de vraag naar biogas.
Kortom: het is tijd voor de groene RMO. Welk zuivelbedrijf krijgt de primeur?

Carel de Vries
(projectmanager Courage)

Grassa!

2009-03-22T07:38:00.000-07:00

Eindelijk, het is zover. Na 4 jaar van voorbereiding gaat Grassa! van start. Meer waarde uit gras, dat is het doel van deze pilot met grasraffinage. Elders op deze site leest u er meer over. Wat dit project illustreert is dat innovatie vooral een kwestie is van doorzetten en volhouden: 20% inspiratie en 80% transpiratie. Althans wanneer je innovatie niet alleen definieert als het bedenken van iets nieuws, maar ook als de succesvolle introductie in de praktijk van dat nieuwe idee. En dat is de definitie die we bij Courage en onze partner Innovatienetwerk hanteren. Leuke dingen bedenken, mooie plaatjes tekenen en fraaie berekeningen maken is niet de grootste kunst. Dat is de makkelijke en plezierige 20%. Het echte werk, de resterende 80%, is, zorgen dat dat goede idee in de praktijk iets gaat voorstellen. En wat ik in mijn werk voor Courage heb geleerd is dat dat laatste alleen lukt met ondernemers. In de idee-fase van innovatie kunnen onderzoekers, consultants en ambtenaren nog wel een flinke duit in het zakje doen. Maar de realisatie-fase lukt alleen met ondernemers die een belang nemen in het nieuwe concept. Voor een club als Courage is innovatiemanagement voor een belangrijk deel belangenmanagement. De onderzoekers, consultants en ambtenaren behouden in de realisatie-fase wel een rol, maar dan vooral in de dug-out, als facilitator. Het echte spel, de echte wedstrijd, die is voor de ondernemers.
In alle Courage-projecten proberen we zo snel mogelijk ondernemers, veehouders en de industrie, een centrale rol te geven. Grassa! is daarvan een voorbeeld. Het idee pikten we op bij een Wageningse hoogleraar en een consultant verrichtte een eerste haalbaarheidstoets. Maar het begon pas echt te lopen nadat ik drie jaar geleden loonweker Gjalt de Haan uit Giekerk voor het idee wist te interesseren. Binnen enkele maanden draaide er een eerste experiment met een provisorische graspers in zijn veldschuur. Die gaf aanleiding tot enig optimisme. Vervolgens hebben Gjalt en ik twee jaar de deur plat gelopen bij potentiële financiers. De financiering is nu rond en we hebben een boeiend consortium van uitsluitend ondernemende partijen die de pilot gaat uitvoeren. Doel van de pilot is dat de ondernemers over 2 jaar voldoende houvast hebben om de eerste commerciële grasraffinaderij ter wereld van start te laten gaan. De biobased economy begint in de landbouw. En de veehouder? Die krijgt er een nieuwe mogelijkheid bij om zijn (overtollige) gras tot waarde te brengen. Grassa!

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Probleemloze koe

2009-02-24T06:54:00.000-08:00

Verbetering van diergezondheid en dierwelzijn, dat is volgens mij de grootste uitdaging voor de melkveehouderij het komende decennium. Niet omdat het zo slecht gaat, maar omdat er nog veel te verbeteren valt. Qua klauwgezondheid, uiergezondheid en vruchtbaarheid hebben we de afgelopen 30 jaar weinig of geen vooruitgang geboekt. De gemiddelde levensduur is nog steeds te kort en de gemiddelde levensproductie (dus) te laag. Niet alleen voor de koe is hier nog veel te winnen, ook voor de portemonnee van haar eigenaar.
De tweede reden voor verbetering is dat de sector steeds kritischer beoordeeld wordt. Groter noodzaakt tot beter. Wat bij een bedrijf van 70 koeien nog geen punt van discussie is, wordt op een bedrijf van 700 koeien als probleem gezien. Exploiteren van dieren voor een economisch doel, komt emotioneel steeds verder van de doorsnee Nederlander af te staan. Die bewoont inmiddels het topje van Maslovs pyramide (zie wikipedia) en is gericht op zingeving en zelfontplooiing. Zo’n Nederlander beleeft de relatie met dieren heel anders dan zijn voorouder die zich nog druk maakte om ‘brood op de plank’. Biologen en filosofen vinden het ook steeds lastiger om het verschil tussen mens en dier exact te duiden. Je kunt het onzin vinden, maar dit is de tijd waarin we leven.
De boer en de nieuwe Nederlander delen een droom, die van de probleemloze, zorgeloze, altijd blije koe. In de 10 jaar dat ik verantwoordelijk was voor 80 melkkoeien, droomde ik daar in elk geval wel van. Het managen van de diergezondheid vond ik het lastigste onderdeel van mijn taak. Het is zelden of nooit optimaal. Oorzaak en gevolg zijn vaak een raadsel. Periodes met problemen overvallen je.
Daarom ben ik enthousiast over ons project Weerbaar Vee. Na meer dan twee jaar duwen en trekken lijkt het project eindelijk van de grond te komen. We willen een wetenschappelijke hypothese toetsen die stelt dat je het niveau van natuurlijke weerstand van de koe objectief kunt meten. Wanneer dat niveau afneemt, neemt de bevattelijkheid voor aandoeningen en stoornissen toe. Door managementmaatregelen zoals, voeding, verzorging en huisvesting kunnen we dat weerstandsniveau beïnvloeden. De effectiviteit van deze maatregelen wordt dan meetbaar nog voordat er problemen zijn ontstaan. Als dit lukt, hebben we een preventief navigatiemiddel voor diergezondheid in handen. Dat lijkt me ideaal. De probleemloze koe als vertrekpunt voor bedrijfsinrichting en bedrijfsvoering. Oogst: maatschappelijke waardering, een lagere kostprijs en veel meer werkplezier.

Carel de Vries
projectmanager Courage

De Koeientuin

2009-01-13T11:50:00.000-08:00

‘Wil je het echt weten? Ik vind het helemaal niks.’ Ik was licht geschokt. Ik had Jan Pape, ex-hovenier, zojuist een foto laten zien van een gloednieuwe ligboxenstal met veel licht, lucht en fraaie, brandschone zwartbonte koeien. ‘Helemaal niks? Hoezo?’, vroeg ik enigszins geïrriteerd. ‘Het enige dat iets met koeien te maken heeft is het voer voor het hek. Verder zie ik alleen maar beton en staal. Dit is een garage of fabriekshal. Geen dierenverblijf’.
Soms heb je de ogen van een outsider nodig om op een nieuwe manier naar iets heel vertrouwds te kijken. ‘Wat zou je dan willen zien?, vroeg ik Jan. ‘Meer kleur en meer natuur, zoiets als dit’. Hij liet me een aantal schetsen zien die me aan Burgers’ Zoo deden denken.
De confrontatie met Jan leverde inspiratie op voor ons project Cowfortable. ´Hoe zou de koe haar stal ontwerpen?´, is de vraag die in dit project centraal staat. We zijn op zoek naar de opvolger van de ligboxenstal. Niet de eisen van de boer zijn daarbij ons vertrekpunt, maar de eisen van de koe. We zitten op het spoor van de ‘vrijloopstal’.. Vorig jaar brachten we daar samen met ASG een rapport over uit (zie www.courage2025.nl). Naast nieuwe vloersystemen richten we ons ook op nieuwe daksystemen, minder emissies, betere inpassing in het landschap en nieuwe toepassingen van sensortechnologie.
Op onze zoektocht bezochten we ondermeer de dierentuinen in Amersfoort en Arnhem. Daar kunnen ze ons alles vertellen over diervriendelijke huisvesting, dachten we. Maar dat viel eerlijk gezegd niet mee. Bij de hokken die je doorgaans niet te zien krijgt (de nachtverblijven) steken onze ligboxenstallen niet ongunstig af. Wat ons vooral bijbleef is dat de ‘handel’ van de dierentuin een ‘kijkspel’ is. En daar kunnen we veel van leren.
Ongeveer in diezelfde periode las ik de resultaten van een onderzoek naar de invloed van planten op mensen. Met een geranium naast het beeldscherm schijnt een secretaresse productiever te zijn, minder stress te ervaren en gelukkiger te zijn. Wat doet een groene omgeving met de gezondheid en productiviteit van de koe? Interessant om eens uit te zoeken.
Als je de heilzame werking van planten, het commentaar van Jan en het kijkspel van de dierentuin combineert, wat zie je dan? De Koeientuin. Samen met een architect, een stallenbouwer, een melkveehouder en Jan vormen we een ontwerpteam. De eerste plaatjes zijn gemaakt en de eerste experimenten zijn in voorbereiding. Binnenkort meer.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

SDE flop

2009-01-06T04:31:00.000-08:00

‘Gij zult geen geld verdienen’. Dat lijkt het motto waarmee we in ons land duurzame energieproductie stimuleren. 12 cent per kWh of 44 cent per kuub groen gas is wat het op mag brengen. Stijgt de marktprijs dan daalt de subsidie. De bedragen zijn evident te laag. Onderzoek toont aan dat minimaal 16 cent per kWH of 55 cent per kuub gas nodig is. Geen boer investeert bij de huidige regeling in duurzame energie. Je krijgt er bij de bank ook het geld niet voor. Een bedrijf dat in ons land een derde van alle mestvergisters bouwde, ziet nu de omzet volledig verdampen. Alleen in het buitenland wordt nog geld verdiend. Zonder thuismarkt is er voor zo’n bedrijf geen reden hier te blijven of hier te investeren in innovatie. Een falende regeling blokkeert dus niet alleen de omschakeling naar duurzame energie. Ook de technologische en industriële ontwikkeling wordt om zeep geholpen. Nederlandse kennisinstellingen en ondernemingen stonden aan de wieg van energieproductie uit wind, zon en biomassa. Maar nu lopen we hopeloos achter en zijn de belangrijkste leveranciers op onze markt buitenlandse bedrijven. Duitsland heeft nu én de industrie én de duurzame energie (20% groene energie tegen 6% in ons land).
De NL-overheid kiest niet. De minister van Economische zaken zei onlangs nog: de markt zal uitwijzen hoeveel energie er in de toekomst uit kolencentrales, kerncentrales en duurzame bronnen komt. Maar als de overheid niet kiest, bepalen de machtige energiebedrijven en oliemaatschappijen hoe de komende decennia de markt eruit ziet. En die hebben belang hebben bij het zo lang mogelijk handhaven van het huidige systeem. De markt is de expressie van wat we samen willen, wat we afspreken. Beleid, wetgeving kan een markt creëren. In Duitsland is een energiebedrijf wettelijk verplicht om duurzame stroom van de producent af te nemen tegen een vastgestelde prijs (16 cent per kWh) voor 20 jaar. De meerkosten mag hij omslaan over de energie die hij verkoopt. Niks subsidie, de consument financiert rechtstreeks de omschakeling naar duurzame energie. Een aanmerkelijk beter idee dan onze geflopte SDE-regeling. Op www.insnet.org/feedin/ kunt u een petitie tekenen om zo’n systeem ook in ons land in te voeren. Nog een suggestie: een verplichte bijmengregeling voor biogas in het aardgasnet vergelijkbaar met die voor ethanol in benzine. Geef de GasUnie bij wet een harde doelstelling, anders zijn we over 10 jaar nog aan het studeren, experimenteren en subsidiëren.

Carel de Vries
projectmanager Courage

Fotonenboer

2008-11-16T09:33:00.000-08:00

De melkveehouderij is de grootste zonnecollector van Nederland. 70% van het zonlicht dat op ons land valt wordt ‘geoogst’ door melkveehouders. De zon schenkt deze ‘fotonenboeren’ dagelijks 30.000 kWh per ha. Oogsten we die met het rendement van een zonnepaneel dan is de opbrengst zo’n 3750 kWh ofwel € 375,- per ha per dag. Geen wonder dat in Duitsland, waar zonne-energie stevig wordt gesubsidieerd, boeren inmiddels hectares volplanten met zonnepanelen. Wanneer over enkele jaren zonnestroom kan concurreren met gangbare stroom lijkt me dat het begin van een leuke nieuwe tweede tak. Een tweede tak die begint op het dak. Want voordat je het land vol gaat poten, leg je uiteraard eerst het staldak vol. Tip voor nieuwbouwers: richt uw dakhelling op het zuiden.

Het probleem van zonnestroom is dat het aanbod onvoorspelbaar is en niet is af te stemmen op de fluctuerende vraag. Het gevolg is dat je voor die stroom bij levering aan het net, niet meer dan de bodemprijs krijgt. Wil je met stroom wat verdienen dan moet je kunnen inspelen op de onbalans in het net. Tuinders met een WKK kunnen u dat haarfijn uitleggen.

We moeten de zonnestroom dus kunnen opslaan. Ook voor benutting binnen het eigen bedrijf is opslag een must. Daarom zijn Courage en InnovatieNetwerk het project Fotonenboer gestart. We willen een nieuwe techniek introduceren die een geweldige impuls kan geven aan decentrale duurzame energieproductie: de redox flow batterij. Daarin kun je efficiënter, eenvoudiger, grotere hoeveelheden stroom opslaan dan in de klassieke accu. De elektronen worden opgeslagen in een vloeistof (elektrolyt), waar je ze op elk gewenst moment weer uit kunt halen. We zijn in gesprek met een Engelse firma die de eerste redox flow batterijen kan leveren en met leveranciers van zonnecellen. Ook spreken we met geïnteresseerde melkveehouders. Samen willen we de eerste melkveestal realiseren die zelfvoorzienend is voor stroom en zelfs nog aan het net kan leveren. De eerste fotonenboer komt eraan.

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Cow tot Cradle

2008-10-30T14:10:00.000-07:00

Cradle to cradle is helemaal hip in ons land. De bedenkers, McDonough en Braungart hebben het bekende kringloop denken in een aanstekelijke nieuwe jas gestoken. Maar de melkveehouderij, de kringloopsector pur sang, verschijnt niet op het toneel. Jammer, hier ligt een uitgelezen kans.
Cradle to cradle is vooral een ontwerpfilosofie: houd bij het ontwerpen van een product al rekening met herbestemming na gebruik. Na gebruik moet een product opnieuw de grondstof vormen voor een volgend product. Dus: van ‘wieg tot wieg’ ipv van ‘van de wieg tot het graf’. Of, nog prikkelender gezegd: ‘afval is voedsel’.
Bijvoorkeur krijgen een product en haar componenten in een volgend leven zelfs een waardevollere bestemming. Niet alleen recyclen dus, maar bijvoorkeur ‘upcyclen’.

De melkveehouderij past prachtig in de cradle to cradle-filosofie. De kernactiviteit van de melkveehouder is immers, sinds het begin van de jaartelling, het managen en optimaliseren van een kringloop (voer – koe – mest – bodem - gewas – voer etc.). Hij is alle dagen bezig met recyclen en upcyclen. Mest wordt ge-upcycled tot gras of maïs en pulp, bostel en stoomschillen tot melk. Zonder koeien heeft gras geen waarde en zou de voedingsmiddelenindustrie met een immense berg organisch afval blijven zitten.
‘Cow to Cradle’ als visitekaartje. Wat we van McDonough en Braungart kunnen leren is dat niet alles even doordacht of feitelijk onaanvechtbaar hoeft te zijn, als het maar inspireert, goed wordt gepresenteerd en tot bewustzijn en actie leidt. De melkveehouderij heeft een goed verhaal. De uitdaging is dat verhaal te etaleren, verder uit te bouwen en te verfijnen. Bijvoorbeeld door te zorgen dat koeien alleen vreten wat mensen niet kunnen of willen eten, door kringlopen verder te sluiten en energieneutraal te produceren. Binnen Courage speelt deze filosofie mee in diverse projecten. Bijvoorbeeld in de projecten energieneutrale zuivelketen, grasraffinage, susteïne en fotonenboer. Het staat ook centraal in het nieuwe onderwerp waar we ons samen met Innovatienetwerk op richten: het upcyclen van fosfaat.
Fosfaat is een eindige grondstof. Nog zo’n 30 – 60 jaar, schatten de deskundigen, en dan is het op. Hebben we tegen die tijd geen alternatief dan gaat dat ten koste van de voedselproductie. Fosfaat dat we in de vorm van kunstmest en voedermiddelen van heinde en verre naar ons land slepen, verdwijnt hier voor een belangrijk deel diffuus in ons milieu of spoelt uit naar de Noordzee. Het wordt de kunst om de fosfaat in GFT, organische reststromen, afvalwater en mest te concentreren en te recyclen tot kunstmestvervangers en grondstof voor de (chemische) industrie. De melkveehouderij kan daar een cruciale rol in vervullen. Door uit de organische stromen middels vergisting eerst de energie te winnen en vervolgens uit het digestaat de belangrijkste nutriënten (naast fosfaat ook kali en stikstof) te isoleren, kan de sector producent van fosfaat worden. Die kan allereerst de kunstmest op het eigen bedrijf vervangen, maar, wanneer de stroom co-vergistingsproducten groot genoeg is, kan ze ook leverancier worden van fosfaat-, kali- en stikstofconcentraten. Bijvoorbeeld voor akkerbouwers, tuinders en de industrie. Nederland zonder kunstmest, lijkt dan het wenkende perspectief. Waarbij de voedselproductie minimaal op peil blijft. Dat geeft niet alleen een schoner milieu en besparing op eindige grondstoffen, maar ook een forse bijdrage aan het energieneutraal maken van de gehele keten. Technisch is het allemaal al mogelijk. De overheid moet hier en daar nog wat ruimte en stimulansen inbouwen in haar beleid. De markt lijkt steeds aantrekkelijker te worden. En steeds meer sectororganisaties en ondernemers zien de kansen en steken hun nek uit. De melkveehouderij profileert zich als upcycle-branche van Nederland. Cow to cradle, als nieuw motto. Nu nog voor het voetlicht met dat verhaal.

Carel de Vries

Bioma(s)sters

2008-10-13T06:11:00.000-07:00

Boeren zijn niet goed in trends. Ze zijn samen met hun verwerkende industrieën de ‘masters of biomass’, de meesters van de biomassa. Toch spelen ze een ondergeschikte rol in de omschakeling naar de ‘biobased economy’. De chemische industrie en energiebedrijven domineren de discussie.

Dat is opmerkelijk, want de agrosector verwerkt gewassen en dierlijke producten tot een eindeloze reeks food- en non-foodproducten. Plant en dier als bron van zo ongeveer alles. Bioraffinage heet dat tegenwoordig en dat doen we al honderd jaar. Het is zo gewoon dat we niet meer zien hoe bijzonder het is. Geleidelijk groeit in de sector het besef dat de omschakeling naar de ‘biobased economy’ de omschakeling is naar ónze economie. De nieuwe prijsverhoudingen bieden kansen voor nieuwe producttoepassingen en nieuwe toegevoegde waarde.

Plant en dier zijn een schatkamer die we nog maar deels hebben ontgonnen. Dat geldt ook voor gras. Wat kunnen we daar nog meer mee dan het aan de koe voeren? Wanneer we er teveel van hebben, de kwaliteit niet helemaal top is en de grasdrogerij geen subsidie meer krijgt? Interessante vraag. Samen met een aantal partners uit het bedrijfsleven wil Courage gras raffineren. Resultaat: een eiwitconcentraat dat soja kan vervangen en een hoogwaardige vezel waar we onder andere papier van kunnen maken.

Vorig jaar hebben we het eerste graspapier al gemaakt. Ruikt lekker, leuk om je slaapkamer mee te behangen. Waan je je ’s nachts in de hooiberg. Het restsap bevat ook nog allerlei interessante stofjes, maar die laten we vooralsnog achter op het land. Dat komt later. We hebben een groep bedrijven die er mee aan de slag wil en zijn nu al twee jaar aan het worstelen met de ‘biobased’ subsidiepotten die vooral zijn toegesneden op de chemie- en energiesector. Die subsidie hebben we nodig voor de risicovolle eerste pilotfase. Hopelijk kunnen we in 2009 alsnog van start.

Ook wanneer je het gras gewoon aan de koeien voert, valt er nog wel wat te raffineren. Biogasproductie bijvoorbeeld. Dat biedt zicht op de energieneutrale zuivelketen. Een concept dat we vorig jaar lanceerden en nu enthousiast op diverse plekken door veehouders en zuivelindustrie wordt uitgewerkt. En nadat we de mest hebben vergist, kunnen we wellicht met de dunne fractie van het digestaat algen kweken die we vervolgens weer aan de koeien kunnen voeren. Hier wordt al lang over geconfereerd, maar vorige week was ik bij een boer in Friesland die het gewoon gaat doen! Over een ‘biomas(s)ter’ gesproken!

Carel de Vries
Projectmanager Courage

Nieuwe kansen voor koeien

2008-07-10T14:31:00.000-07:00

Hoe ziet de opvolger van de ligboxenstal eruit? Kunnen we eiwit maken uit biogas? Hoe maken we de zuivelketen CO2-neutraal? Levert ‘natuurlijke weerstand’ ons een nieuw navigatiemiddel op voor gezonder melkvee? Is er nog een andere manier om gras tot waarde te brengen dan het aan de koeien te voeren? Dit is het soort vragen waarmee Courage, de innovatiestichting van LTO en NZO, zich in samenwerking met Innovatienetwerk bezighoudt. Daarbij focussen we nadrukkelijk op de lange termijn.

Innovatie. Het woord dreigt sleets te worden. Regeringsverklaringen, onderzoeksprogramma’s, subsidiepotten, mission statements, managementboeken, ze zijn er mee doorspekt. We hebben geen keus. Het is innoveren of degenereren. Ook de melkveesector ontkomt er niet aan. Klem tussen toenemende maatschappelijke eisen, steeds grilliger consumentengedrag en een liberaliserende zuivelmarkt, rest de sector maar één route: constante innovatie. En dat valt nog niet mee. De melkveehouderij is in haar aard een laag-dynamische sector: lange productiecycli en hoge kapitaalslasten bij een relatief geringe omzet. Dat maakt je niet flexibel.

Het perspectief van de melkveehouderij is niettemin gunstig. Mondiaal stijgt de zuivelconsumptie harder dan de productie. En het imago van de sector is nog steeds uitstekend. Bovendien heeft de sector een aantal belangrijke troefkaarten die we nog lang niet ten volle hebben uitgespeeld. De melkveehouderij is een multi-leverancier van primaire levensbehoeften. Makkelijk te onthouden als 5xV(ee): Voeding, Verzorging, Vermaak, Vervoering en Verwarming. Daar zit betekenis, zingeving en omzet in. En dus toekomst.
Voeding. De melkveehouderij produceert een enorme diversiteit aan eerste klas voedsel. Het zuivelschap is het meest innovatieve schap in de supermarkten. Campina en Friesland Foods starten met het differentiëren van melkstromen. Melk is veel kleurrijker dan we dachten.
Verzorging. Melkveehouders beheren tweederde van Nederland en scheppen en verzorgen zo het woon-, werk en recreatiedecor van 16 miljoen landgenoten. Maar de sector heeft ook unieke kwaliteiten voor het verzorgen van mensen. De zorgsector weet de omgang met dieren en het ritme van werkzaamheden en seizoenen steeds meer op waarde te schatten.
Vermaak. Recreatie, horeca, boerengolf, vrijgezellenfeesten; er is al heel wat verzonnen om munt te slaan uit het aanbieden van vertier. Door de toename van vrije tijd zit er nog volop groei in deze beleveniseconomie.
Vervoering. Natuur, stilte, duisternis. De vanzelfsprekendheden van het platteland worden USP’s (Unique Selling Points) op de emotiemarkt. Melkveehouderij als brug voor de stedeling naar de basics van het leven.
Verwarming. De melkveehouderij is de grootste zonnecollector van Nederland. De potenties om energie te leveren zijn in beginsel enorm. Genoeg om de hele zuivelkolom of ca. 1 miljoen huishoudens van vernieuwbare energie te voorzien. En, belangrijk, zonder dat dit ten koste gaat van de voedselproductie.

Kortom: vernieuwingskansen genoeg. Vaak zal het gaan om creatieve combinaties van meerdere “V’s” en slimme koppelingen met andere sectoren. Algemene oplossingen bestaan niet meer. De toekomst is aan individuele talenten die unieke kansen zien en het lef en de vaardigheden bezitten om ze te benutten. Courage zoekt die kansen en talenten om mee te bouwen aan een sterke positie in markt en maatschappij van een prachtige sector.

Carel de Vries

Nieuwe site online

2008-07-10T01:56:00.001-07:00

De vernieuwde website van Courage is online! Blijf hier op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in de melkveehouderij. U bent van harte uitgenodigd om uw mening te delen.